Chào mừng bạn đến với Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật

Nấm linh chi - Tài nguyên dược liệu quý ở Việt Nam

Cập nhật cuối vào ngày 11/08/2014

Giá bìa Giá bán Mã sách Tác giả
Liên hệ Liên hệ MS28

Lời nói đầu

            Sau cuốn sổ tay phổ biến sơ giản 33 trang đầu tiên cách đây 10 năm: Nấm Linh chi- Nuôi trồng và sử dụng. của Giáo sư Tiến sĩ Đỗ Tất Lợi và 2 cộng sự (1994) năm 1996 tôi đã hưởng ứng bằng các kết quả nghiên cứu khởi đầu trong tập sách chuyên khảo: Nấm Linh chi- Nguồn dược liệu quí. Khảo cứu kết hợp với các phương pháp phóng xạ hạt nhân. Hai năm sau nữa tôi giới thiệu tiếp chuyên khảo thứ hai: Nấm Linh chi Ganaderma, 1998, chủ yếu là nghiên cứu sinh lý dinh dưỡng khoáng. Trong mấy năm qua, các thông tin đại chúng đang sôi động với sự mở rộng thị trường công nghệ- thương mại nấm Linh chi, ở Việt nam, với tổng sản lượng đã vượt 20 tấn/năm (sản lượng ở Nhật bản là khoảng >250 tấn/năm, và nhập thêm hàng trăm tấn nữa). Riêng Trung quốc năm 2003 đã đạt tổng sản lượng “khủng khiếp”: gần 50.000 tấn! Đặc biệt gần đây, do thiếu thông tin khoa học, đã ồn lên những loan báo, đồn đại lấp lửng về “ Cổ Linh chi” như một thứ thần dược trị ung thư? Hoạt động khai thác, tuyên truyền, tàn phá tài nguyên nấm bừa bãi, những dự án, đề tài về Linh chi lại rộ lên? Thật kỳ quặc ở nước ta, người ta nuôi trồng thì ít, nghiên cứu thì khá nhiều, khá tùy tiện và tuyên truyền về các loại Linh chi kỳ bí thì bất chấp các nguồn tư liệu khoa học chuẩn mực quốc tế!

            Các nghiên cứu sưu tập mới đây của chúng tôi về nấm Linh chi Vườn Quốc gia Cát tiên,- có nhiều điểm lý thú, mới mẻ. Cuốn sách này được biên soạn trên cơ sở Tổng quan trọng Luận án, các bài báo về các chuyên khảo đã công bố, cùng nhiều nguồn tư liệu mới trên thế giới. Nhiều ý kiến đóng góp của bạn đọc và đặc biệt là các nhà khoa học, các nhà công nghệ cho rằng cần nêu rõ và đầy đủ hơn về giá trị y- dược của nấm Linh chi, vì thế tôi soạn bổ sung mới cho lần xuất bản này:

            Phần I: Tầm quan trọng y học của nấm Linh chi, tổng kết những phát hiện, những khảo cứu thẩm định giá trị y dược của loài chuẩn Linh chi Ganoderma lucidum, có lưu ý thêm một số loài gần gũi: G.tsugae, G.sinense, G. neo-japonicum, G. applanatum,- được Tiến sĩ S.C. Jong, Giám đốc Bảo tàng Giống chuẩn Hoa kỳ (American Type Culture Collection- ATCC), New York và Tiến sĩ J.M Birmingham giới thiệu chu đáo. Các kết quả chủ yếu của các nhà nghiên cứu Trung quốc, Nhật bản, Đài loan, Hàn quốc,Việt nam, Hoa kỳ, Cộng hòa Liên bang Đức,- đặc biệt nhóm của Giáo sư Byong-Kak Kim, Đồng Chủ tịch Hội Linh chi Ganoderma quốc tế, Trường Dược khoa, Đại học Quốc gia Seoul, Hàn quốc, đã cung cấp một nguồn tư liệu hết sức quí giá, tổng kết có lẽ là đầy đủ, trước hết và tập trung ở loài chuẩn Ganoderma lucidum, chứng tỏ những giá trị chuẩn mực, khó còn nghi ngờ gì nữa. Ngay cả Đại hội Quốc tế lần thứ 5 Sinh học nấm và Sản phẩm nấm tại Thượng hải (8-12/4/2005) cũng vẫn tiếp tục tìm kiếm và khẳng định những giá trị truyền thống đó. Đồng thời cũng cho thấy độ tương đồng sinh hóa- dược chất với các loài gần gũi về quan hệ chủng loại phát sinh, tuy nhiên còn một khoảng cách khá lớn giữa nhóm loài thuộc khái niệm “ Cổ Linh chi”, như Ganoderma applanatum complex, Ganaderma australe complex, Ganoderma tornatum complex,- Cụ thể là không thể lẫn lộn hay đem gán những hoạt lực của Linh chi chuẩn Ganoderma lucidum cho “ Cổ Linh chi” Ganoderma applanatum được. Đây là vấn đề nhạy cảm xã hội, dễ làm rối thông tin khoa học, tạo tình trạng mở (fuzzy)- không tường minh trong định hướng nghiên cứu.

            Phần II: Hệ thống học và Đa dạng sinh học nấm Linh chi, được xây dựng trên những nghiên cứu mới nhất về Hệ thống họ tiến hóa của toàn bộ Họ Linh chi Ganodermataceae Donk, trên cơ sở phân tích cấu trúc bào tử đảm đặc thù- là yếu tố sinh sản hữu tĩnh của nấm Đảm (Basidiomycetes) trong quá trình phân hóa dạng sống và so sánh với sự phân hóa trong cấu trúc chuỗi DNA, sự phân hóa phan tử của các taxon. Luận thuyết này của tôi đã được trình bày tại các Hội nghị Nấm học Quốc tế: chiba, Nhật bản (7/1996); Taipei, Taiwan (8/1996); Tokyo, Nhật bản (9/1997) và đã được công bố tại Đại học Cornell, Hoa kỳ (Mycotaxon 69,1998) và Việt nam (Tạp chí Sinh học, Số 4, 1999), P. Giáo sư Tiến sĩ Jean- Marc Moncalvo ở Đại học Duke, North Carolina (hiện ông đã sang giảng dạy ở Canada), P.Giáo sư Tiến sĩ David S. Hibbett ở Đại học Harvard, Cambridge, Massachusetts, USA (hiện đã chuyển qua Đại học Clark) và Giáo sư Tiến sĩ Leif Ryvarden ở Đại học Oslo, Blindern, Norway ( ông mới nghỉ hưu năm nay khi vừa tròn 70 tuổi) đã cổ vũ nhiệt thành cho việc công bố luận thuyết này ngay từ 1995-1996 và mặc dù chính J.M. Moncalvo lại có quan điểm chưa thật thống nhất, mặc dù chính ông cũng đã phân tích nhiều dẫn liệu, đặc biệt là các dẫn liệu phân tử - phân tích cấu trúc DNA gene ribosome của các loài Ganoderma, Amauroderma,- trong đó có khoảng 20 loài cho chúng tôi sưu tầm, tách phân lập thuần khiết và cung cấp giống từ Việt nam. Mới đây tại Đại hội Quốc tế lần thứ 5 Sinh học nấm và Sản phẩm nấm ở Thượng hải, Trung quốc(4/2005) ông đã trích dẫn giới thiệu luận thuyết này. Các công trình của nhiều nhóm tác giả ở  hầu khắp các châu lục, các vùng lãnh thổ trong khoảng hơn 70 năm qua (1931-2001) về phân bố sinh- địa học, về quan hệ chủng loại phát sinh với dẫn liệu kiểm tra phân hóa isozymes, genes phong phú cũng được tổng kết chọn lọc.

            Công trình công phu của P.Giáo sư Jean- Marc Moncalvo cùng Giáo sư Leif Ryvarden công bố tại Oslo năm 1997, thống kê kiểm tra tính đa dạng sinh vật của Họ Linh chi cung cấp những dẫn liệu chỉnh lý danh pháp bổ ích trong phần II của cuốn sách này. Tư liệu chuẩn danh pháp đó cho thấy những thiếu sót và sai lệch của nhiều nhà nghiên cứu chuyên và không chuyên về nấm Linh chi, đặc biệt là tình trạng lợi dụng sự thiếu hiểu biết, tâm lý và thị hiếu cầu vọng của người bệnh, thiếu thông tin của người quản lý hữu quan ở Việt nam, và do đó đã được chúng tôi cảnh báo, vận dụng thận trọng trong công trình khảo cứu Khu hệ Nấm Linh chi của nước ta (2005-2010). Những nghiên cứu và tư liệu trong phần II này giúp cho chúng ta có cái nhìn đánh giá khái quát và phong phú hơn về tiềm năng dược liệu của nhóm nấm kỳ thú này.

            Trong sách này chúng tôi tạm thời dẫn ra khoảng 36 loài đã được nghiên cứu, nuôi trồng ít nhiều để thể hiện phần nào đa dạng sinh vật- tài nghuyên nấm Linh chi ở Việt nam. Theo ước tính của chúng tôi, nước ta có khoảng > 60 loài nấm Linh chi, vì chỉ riêng vùng Cao nguyên Lâm đồng (chưa tính hết Tây nguyên) đã có >30 laoif; vùng Thừa Thiên Huế (chưa tính hết miền Trung bộ) đã có >30 loài; vùng Bắc bộ (nhất là vùng Tây bắc, Việt bắc và Đông bắc) cũng không ít hơn 30 loài. Nếu tính các vùng sinh thái- địa lý khác nữa và cứ dự kiến độ trùng lập khoảng 50-60%, thì con số 60 loài là hoàn toàn tin cậy trong tầm tay, nếu được khảo cứu đầy đủ từ nay đến 2010 (xin lưu ý là toàn Trung quốc cũng chỉ có liệt kê khoảng 90 loài, với độ trùng lặp được ước tính là 35%, nghĩa là cũng chỉ có 60 loài thực- chỉ tương đương với Việt nam mà thôi!). Thật ấn tượng khi so với thế giới : -200 loài, với > 400 tên gọi, mà theo Moncalvo & Ryvarden(1997) bị nhẫm lần, trùng lặp rất nhiều, thực tế các bộ mẫu vật chỉ bao hàm khoảng 150-200 loài là tối đa. Như thế Việt nam chiếm khoảng 1/3 với không ít loài mới, đặc hữu! Nghiên cứu tài nguyên nấm Linh chi ở Việt nam sẽ là một công trình rất khó khăn, song tuyệt thú và có giá trị khoa học, kinh tế to lớn.

            Những sơ sót, khiếm khuyết trong quá trình khảo cứu nấm Linh chi ở Việt nam của các nhà nghiên cứu đương nhiên là khó tránh khỏi, kể cả trong quá trình biên soạn tập chuyên khảo này. Kính mong nhận được sự chỉ dẫn, hợp tác chân thành và trợ giúp xa gần. Sự hỗ trợ có hiệu quả của Tổ chức Khoa học Quốc tế (IFS), Thụy Điển (International Foundation for Science, Sweden) cho chương trình Nghiên cứu nấm Linh chi Ganoderma của chúng tôi (1996-1999) và chương trình điều tra khảo cứu cơ bản Nấm Rừng Quốc gia Cát tiên cũng giúp cho tập sách này được ra mắt bạn đọc. Hy vọng rằng đây là những tư liệu hỗ trợ công tác tra cứu, tuy còn chưa đầy đủ, song hữu ích cho các nhà nghiên cứu nấm học, nhất là nấm y dược, là tài liệu học tập tham khảo và giúp định hướng một cách khoa học hơn cho những ai quan tâm đến nấm Linh chi, tránh những sai lệch tốn phí, đồng thời là cơ sở cho tiến trình bảo tồn và công nghệ hóa thiết thực nguồn tài nguyên nấm dược liệu quí- Họ Linh chi Ganodermataceae Donk ở Việt nam.

Đọc thêm

Bình luận

Đánh giá

0 đánh giá Nấm linh chi - Tài nguyên dược liệu quý ở Việt Nam